|
Hồi ức Nga La Tư
Hồi mới về nước, tôi tự nhủ với lòng mình: “Người trí không ở nước loạn.” Một thời gian sau tôi chợt hiểu ra rằng đó là tôi tự dối với lòng tôi. Tôi vẫn thường mơ thấy nước Nga. Có lúc tôi thấy mình đang ngắm những bông hoa tuyết bay la đà bên khung cửa sổ. Có lúc tôi thấy mình đang đi lang thang bên sông Néva trong một buổi chiều thu. Có lúc tôi thấy mình đang quanh quẩn bên bến métro Politekhnichechkaya. Có lúc tôi thấy mình đang đứng xem kết quả kỳ thi sinh viên giỏi toán. Có lúc tôi thấy mình đang ngồi trong canteen ăn món cá hồi. Nhưng thường khi tôi thấy mình ở trong ký túc xá 65/11, đứng tại bàn để thư và lục lọi tìm thư từ. Mỗi lần được mơ thấy như vậy lòng tôi bồi hồi rạo rực xen lẫn một chút bàng hoàng. Và tôi chợt hiểu ra rằng trong thâm tâm tôi thương nhớ nước Nga nhiều lắm. Nga La Tư, ôi Nga La Tư! Tôi nhớ mãi lần đầu tiên được thấy tuyết rơi trên thành Petersburg. Buổi sáng thức dậy tôi đã thấy tràn vào mắt mình một màu trắng xóa mênh mông. Tuyết tinh anh. Tuyết trong trắng đến vô ngần. Tuyết trắng như không có gì trắng hơn. Tuyết đẹp như không có gì đẹp hơn. Càng ngắm tuyết tôi càng hiểu vì sao người xưa “đạp tuyết đề thi”. Tuyết rơi như những bông hoa rải đầy mặt đất. Tuyết bay như những dải lụa trắng chăng ngang trời. Buổi sáng tôi đi trên những con đường tuyết phủ, hai tay co ro trong túi áo lông, mắt nhìn tuyết rơi mà miệng nhủ thầm hai câu thơ: Chinh nhân dĩ tại chinh đồ thượng Tôi lại nhớ Petersburg vào mùa tuyết tan. Bấy giờ là đầu tháng tư. Bầu trời trong vắt điểm vài tia nắng lẻ loi. Khí trời đột nhiên ấm hẳn lại. Tuyết đã bắt đầu tan. Nhiệt độ khoảng vài độ C. Người ta có thể bận áo sơ-mi, khoác áo blouse đi ra đường. Trai thanh nữ tú khoác tay nhau đi dạo trong bộ cánh đón xuân về. Tôi đi trong tuyết đang tan, lòng thương nhớ quê hương tha thiết. Tôi không rõ điều gì đã làm cho tôi ngây ngất: mùi hương của đất ẩm, của tuyết đang tan, của lá, của cỏ, của hoa đang đâm chồi nẩy lộc hay tình yêu quê hương đang chan chứa trong lòng tôi. Tôi chợt nhớ đến con người của tôi thuở ấy: thông minh, thanh tú và hoài vọng lớn lao. Giờ đây tôi không còn thông minh, thanh tú và hoài vọng như xưa. Tôi buồn về điều đó nhiều lắm. Dạo ấy, học vấn hãy còn là niềm đam mê lớn của đời tôi. Tám giờ sáng tôi đã có mặt ở giảng đường. Bao giờ tôi cũng ngồi ở bàn đầu. Lúc nào tôi cũng nơm nớp lo sợ mình không hiểu hết lời thầy. Giờ đây tôi chỉ sử dụng kiến thức như một cái “cần câu cơm” chứ hồi đó kiến thức đối với tôi là một cái gì đó quí giá và thiêng liêng (cũng như sắc đẹp đối với giai nhân và sĩ diện đối với kẻ sĩ). Môn Toán tôi hiểu hết. Các môn còn lại tôi chỉ hiểu sơ sơ. Nhưng bao giờ tôi cũng làm ra cái vẻ mặt ta đây hiểu hết và miệt mài ghi chép. Bà giáo Shafkhid thích tôi lắm, hơn một lần tuyên bố trước giảng đường: “Các anh chị noi gương những bạn Việt Nam. Các bạn ấy đã nỗ lực cố gắng và ghi được bài giảng.” Rồi bà ta bước đến chỗ tôi xem vở và hỏi tôi có chép được hết hay không. “Thưa Bà, tôi chép là để làm vừa lòng Bà chứ thật tình tôi không hiểu mọi thứ”. Shapkhid cười, biết mình bị … hố, nhưng luôn luôn cho tôi điểm Xuất Sắc trong những kỳ thi của mình. Nhưng người mà tôi quí nhất là Albert Borevitch. Ông ta có bộ ria mép rất đẹp. Albert hay hỏi thăm tôi sau giờ giảng: “Bạn quê ở đâu?”, “Hè này bạn có về nước không?”, “Bạn có hiểu bài không?”, “Bạn có ghi chép được không?”, “Sắp tới có kỳ thi Olympic Toán, bạn có muốn tham gia không? Tôi sẽ mang cho bạn mấy quyển sách để bạn ôn luyện”. Khi tôi mang về cho ông ta giải Olympic Toán toàn Leningrad, ông ta ôm hôn tôi thắm thiết và cho tôi miễn thi sạch sành sanh ba học kỳ liền. Mặc dầu được “sủng ái” nhưng tôi không bao giờ “cúp cua” giờ của Albert. Một phần tôi thích toán. Một phần tôi mến Albert. Trong con người của ông ta toát ra một cái gì đó đôn hậu, ấm áp và chân tình. Sau giờ học trên giảng đường, nếu không đi mua sắm, tôi luôn luôn làm việc trong thư viện. Tôi ao ước có một lần nào đó được trở lại Petersburg, được ngồi đọc sách trong thư viện chính của trường LPI. Mái vòm của thư viện cao vút. Những dãy bàn thẳng tắp chạy dài. Những kệ sách cao đồ sộ. Có một cái gì đó trang nghiêm mà ấm cúng; ta có thể hít “cái đó” vào trong buồng phổi, có thể nghe “cái đó” lưu chuyển trong huyết quản, có thể vì “cái đó” mà hạnh phúc một đời. LPI, ôi LPI, đã bao lần tôi nằm mơ thấy cái ánh sáng mờ mờ trong suốt và bầu không khí ấm cúng trang nghiêm của thư viện trường LPI trong một chiều đông tuyết rơi tầm tả. Đột nhiên tôi nhớ đến Svetlana, xinh đẹp và thanh tân, như cái thuở tôi cùng nàng sánh bước bên nhau trên con đường đầy tuyết từ Tòa Nhà Chính đến Tòa Nhà Khoa Thủy Lợi. Hồi mới đến Petersburg, trong bữa tiệc đơn vị đãi “Tân Sinh Viên”, anh Ðông, đơn vị trưởng, tay cầm chai vodka, miệng oang oang: “Các chú lính mới phải gấp gấp làm quen với một cô bạn gái Nga để mượn tập chép bài, bằng không sẽ chết ngộp như những con chuột trong mùa nước lụt.” Tôi không muốn làm “con chuột trong mùa nước lụt” nên tôi làm quen với Svetlana, cô gái có chữ viết dễ coi nhất lớp. Thoạt đầu nàng thích tôi vì thấy tôi là lạ dễ thương. Rồi dần dần nàng ngạc nhiên và thán phục khi thấy tôi có thể tính nhẩm tích phân xác định và giải vèo vèo mấy bài toán khó của Borisovna. Mãi sau này, khi đã thân nhau lắm, Svetlana mới bảo tôi rằng: “Ðằng ấy thật là cừ. Khanh và Quốc vào trước đằng ấy một tháng mà chả dám nói gì. Ðằng ấy ngay ngày đầu tiên đã hỏi tên và mượn tập; lại còn dám tặng chocolate cho người ta…”. Tôi nhớ có một lần tôi bệnh nặng. Nàng lặn lội ra chợ Nông trường mua về cho tôi một bình mật. "Trời ơi, học bổng của em chỉ có 40 rúp, làm sao em dám ra chợ Nông trường?”. Svetlana cười, xỉa một ngón tay vào trán của tôi: “Lẽ ra cứ để anh chết cho rồi, nhưng nghĩ lại thấy thương hại cho mẹ của anh.” Sự yêu thương đôn hậu của nàng làm cho tôi ấm áp suốt mấy mùa đông. Có lẽ nó sẽ mãi mãi ngân vang trong cuộc đời tôi, hồn nhiên và trong trẻo, như điệu Kachiusa... Chiều hôm qua, tôi tình cờ đọc lại bài thơ “Ngày xưa Hoàng thị”. Ðến cái đoạn Dáng em nho nhỏ tự nhiên tôi thấy nhớ Svetlana nhiều quá. Có lẽ bây giờ nàng đã đi lấy chồng. Không biết nàng có còn nhớ đến tôi không? Cái con đường ngày xưa đầy tuyết mà nàng và tôi vẫn đi qua chắc mùa này đã trơ trụi lá. Và những những người thầy của tôi nữa... Nước Nga đã nhiều biến chuyển. Nhưng chắc người Nga vẫn đôn hậu, vẫn thuần phác như xưa, như tuyết nước Nga muôn đời vẫn trắng. |
||
Ðêm hôm trước tôi nằm mơ thấy nước Nga. Tôi thấy mình đang đứng xem kết quả kỳ thi Olympic Toán ở trường LPI. Như vậy là đã tròn mười năm rồi kể từ khi tôi rời
bỏ nước Nga...